Bilgi Güçtür!
Einstein’ı sevmek kolay. Bir fotoğrafını düşünün: dağınık saçlar, hafif muzır bir bakış, bazen dil çıkaran bir yüz ifadesi… Sanki “ciddi bilim” denen şeyin içine küçük bir şaka karıştırmış gibi. Ama iş Einstein’ın neden önemli olduğuna gelince, o fotoğrafın sıcaklığı tek başına yetmez. Çünkü Einstein’ın “önemi”, yalnızca birkaç ünlü denklemden ya da bir Nobel’den ibaret değil. […]
Kısa Tanım Atari ST, 1985’te çıkan ve 16-bit ev bilgisayarları çağının iki büyük ekseninden birini temsil eden bir platformdur. Amiga daha çok grafik/ses özel yongaları ve oyun ekosistemiyle anılırken; ST, dahili MIDI portları ve GEM/TOS masaüstü ortamı sayesinde özellikle müzik prodüksiyonu ve masaüstü yayıncılık tarafında uzun ömürlü bir etki bırakmıştır. Tarihsel Bağlam: “Jackintosh” ve […]
Commodore 64 evlere bilgisayarı sevdirdiyse, Amiga 500 evlere “multimedya”yı soktu: Bitplane grafikleri, Copper/Blitter hileleri ve Paula’nın örneklemeli (PCM) sesi birleşince, Amiga 500 oyunları yalnızca oynanan şeyler değil; izlenen ve dinlenen deneyimler hâline geldi. Bu listede amaç “en iyi 10”u tartışmak değil; Amiga 500 sınıfı donanımın (OCS/ECS, 7 MHz, çoğu zaman 512 KB–1 MB RAM, 880 […]
Commodore 64, evlere “bilgisayar” fikrini sevdiren ekmek kutusuysa; Amiga 500 (A500) aynı evlere “multimedya”yı getiren makineydi. Commodore’un A500’ü 1987’de CES’te duyurup farklı pazarlarda 1987 boyunca satışa açmasıyla (Avrupa’da özellikle) 16-bit ev bilgisayarı kavramı bir anda “oyun konsolu + grafik stüdyosu + müzik istasyonu”na evrildi. Bu yazıda A500’ü salt ostaljiden çıkarıp donanım mimarisi, grafik / ses […]
Commodore 64’te oyun oynamak, yalnızca bir “oyunu açmak” değildi. Önce LOAD yazardın, sonra beklerdin; bazen kaset çizgileriyle hipnoz olur, bazen 1541’in homurtusunu dinlerdin. Ve oyun nihayet geldiğinde şunu hissederdin: Bu kadar az bellekle bu kadar çok şey nasıl oluyor? C64’ün efsanesi biraz da burada saklı. 64 KB gibi bugün komik gelen bir sınır, yazılımcıları “daha […]
Commodore 64’ü yalnızca “retro bir oyun makinesi” diye anlatmak eksik kalır. O, Jack Tramiel’in meşhur “kitleler için bilgisayar” iddiasının pratikte karşılık bulmuş hâliydi: pahalı ve erişilmez bir “ofis cihazı” değil; evin salonuna giren, çocukların elinde büyüyen, merakın üstünü açan bir teknoloji parçası. Bu yazıda C64’ü iki katmanda okuyacağız: donanımın mühendisliği (neden bu kadar yetenekliydi?) ve […]
Dil, çoğu zaman “konuştuğumuz şey” gibi görünür; oysa dil aynı anda bir ses düzeni, bir anlam makinesi, bir toplumsal kimlik haritası ve bir zihin teknolojisidir. Bir cümleyi kurarken fark etmeden yaptığımız seçimler (hangi sözcüğü seçtiğimiz, vurguyu nereye koyduğumuz, bir şeyi dolaylı mı doğrudan mı söylediğimiz) aslında dev bir sistemin küçük dişlileridir. Bu sözlük, o dişlilerin […]
“A’dan Z’ye Astroloji Terimleri Sözlüğü”, astrolojinin dağınık görünen dilini tek bir çatı altında toplamak için hazırlandı. Çünkü astrolojide doğru okuma, çoğu zaman doğru kelimeyi doğru yerde kullanmakla başlar: “orb” dediğinizde tolerans aralığını mı, “dispozitör” dediğinizde yönetim zincirini mi, “progresyon” dediğinizde içsel zamanlamayı mı kastettiğiniz net değilse, haritanın kendisi kadar yorum da bulanıklaşır. Bu sözlük, tam […]
Invictus Wiki 1000. Yazı: 90 Günün Bilgi Haritası Invictus Wiki’de bugün, sayılarla anlatması kolay; anlamıyla anlatması zor bir eşiğin üzerindeyiz: 999 yazı geride kaldı ve bu metin Invictus Wiki 1000. yazısı olarak yayımlanıyor. Bu yazı, tek başına “kutlama metni” olsun diye değil; geride bırakılan son 90 günün üretim ritmini görünür kılmak, 999 yazının birikimini hatırlatmak ve […]
Punch’ı Hiç Tanımayanlar İçin Sosyal medyada dolaşırken küçük bir maymunun (aslında Japon makak yavrusu) kendinden büyük bir peluş oyuncağı sürüklediğini görüp “çok tatlı ama aynı zamanda iç acıtıcı” diye düşündüyseniz, yalnız değilsiniz. “Punch-kun” adıyla viral olan bu yavru, annesi tarafından terk edildikten sonra bir hayvanat bahçesi görevlileri tarafından büyütülüyor. Diğer makaklarla aynı gruba karışma sürecinde […]
Veri Nedir? En Net Tanım Gündelik dilde “veri”, genelde “elimizdeki sayılar” gibi düşünülür. Oysa veri; sayıdan çok daha geniş bir şeydir: ölçüm, gözlem, kayıt, işaret, metin, görüntü, konum, tıklama, sıcaklık, ses… Hepsi veri olabilir. Standartlara dayanan kısa bir tanım: Veri; iletişim, yorumlama veya işlemeye uygun biçimde, resmileştirilmiş (formalize) şekilde sunulan, yeniden yorumlanabilir bir bilgi temsilidir. […]
“Çince” dendiğinde çoğu kişi tek bir dilden bahsedildiğini zanneder. Oysa dilbilimsel açıdan Çince (Sinitik diller), aynı yazı geleneğini paylaşsa da birbirini her zaman karşılıklı anlayamayan çok sayıda dil / lehçe grubunu kapsayan bir şemsiye terimdir. Bu yüzden doğru başlangıç cümlesi şudur: Çince, Sino-Tibet dil ailesinin Sinitik kolunu oluşturan dil grubudur; günlük hayatta “Çince” denince ise […]
Türkiye’de “Hintçe” dediğimiz dil, akademik ve uluslararası kullanımda çoğunlukla Hindi (हिन्दी) adıyla anılır. Hindi, Hint-Avrupa dil ailesinin Hint-Aryan (Indo-Aryan) koluna ait; yazılı standardı güçlü, konuşur sayısı çok yüksek, ama aynı zamanda büyük bir “lehçe / dil sürekliliği” (dialect continuum) üzerinde yaşayan bir dildir. Schwa deletion’ı “kuralla” değil, sık kelimelerde örnekle öğrenin. 2–3 ay: Postpozisyon + […]
Japonca, ilk bakışta “alfabesi zor, dilbilgisi bambaşka” diye etiketlenen; yakından bakınca ise son derece sistemli, örüntüleri güçlü ve doğru yöntemle çalışıldığında şaşırtıcı hızda ilerleten bir dildir. Bu yazıda “Japonca hakkında her şey” derken tek bir açıya takılmayacağız: Japoncanın kökeninden başlayıp yazı sistemlerine, telaffuz ve ritim mantığına, gramer omurgasına, gündelik kullanım (nezaket/üslup) kodlarına ve Türkçe konuşanlar […]
İngilizce, bugün hem ana dil hem ikinci dil olarak dünyanın en yaygın kullanılan dillerinden biri. Ancak İngilizceyi “küresel bir dil” yapan şey sadece konuşur sayısı değil; tarihsel yayılım, kurumsal kullanım (diplomasi, akademi, ticaret), teknoloji ve medya ekosistemi ve en önemlisi de “farklı toplulukların İngilizceyi kendi ihtiyaçlarına göre esnetebilmesi”dir. Bu yazıda İngilizceyi tek boyutlu bir “dil […]
Portekizce (Português), Latin kökenli (Roman) diller ailesinin Batı İber kolunda yer alan; Avrupa, Güney Amerika, Afrika ve Asya’da resmi statüye sahip plürisentirik (tek bir merkezden değil, birden çok merkezden standartlaşan) büyük bir dünya dilidir. Bugün Portekizce; eğitim, medya, edebiyat, diplomasi ve iş dünyasında güçlü bir “Lusofon” (Portekizce konuşan dünya) ekosistemi oluşturur. Küresel konuşur sayısı kaynaklara […]
Arapça; Kuzey Afrika’dan Levant’a, Körfez’den Irak’a uzanan geniş bir coğrafyada konuşulan, tarihsel ve kültürel ağırlığı çok yüksek, aynı zamanda öğrenenler için “tek bir dil” gibi değil de bir standart + çok sayıda konuşma çeşidi gibi işleyen bir dildir. Bu yüzden Arapçayı gerçekten anlamak, “Arapça nedir?” sorusunu yalnızca sözlük tanımıyla değil; dil ailesi, yazı sistemi, diglossia […]
Bengalce (Bangla / বাংলা), Güney Asya’nın en büyük dillerinden biri ve hem edebiyat hem de modern medya–teknoloji ekosistemiyle yaşayan “tam teşekküllü” bir dil dünyasıdır. Dil ailesi bakımından Hint-Avrupa ailesinin Hint-Aryan kolunda yer alır. Resmî statü açısından ise iki merkez öne çıkar: Bangladeş’te devlet dili Bangla’dır; Hindistan’da ise anayasal olarak tanınan (Sekizinci Çizelge’de yer alan) dillerden […]
Türkçe; tarihsel derinliği çok güçlü, geniş bir coğrafyada farklı kolları bulunan Türk dilleri ailesinin “en büyük” üyelerinden biridir. Bugünkü standart Türkçe (özellikle İstanbul merkezli yazı dili), hem Selçuklu–Osmanlı dönemlerinden gelen birikimi hem de 20. yüzyılda yapılan büyük yazı ve dil reformlarını içinde taşır. Bu yüzden Türkçeyi “sadece konuşulan bir dil” gibi değil; tarih + yazı […]
Vietnamca (Vietnam’da adıyla Tiếng Việt), tonlu, büyük ölçüde çekimsiz / analitik bir dil; aynı zamanda tarih boyunca Çin yazı geleneği, yerel yazı denemeleri ve modern dönemde Latin temelli yazı sistemiyle şekillenmiş güçlü bir kültür dilidir. Vietnamca; Vietnam’ın ulusal dilidir ve anayasada bu statü açıkça belirtilir. Bu rehberde Vietnamcayı yalnızca “alfabe + birkaç cümle” düzeyinde değil; […]
by