Bilgi Güçtür!
Bilgisayarlar, veri işleme ve bilgi üretimi için kullanılan teknolojik sistemlerdir. Bu alt kategori; donanım, yazılım ve bilgisayar teknolojilerinin gelişimini ele alır. Dijital dönüşüm süreci ansiklopedik çerçevede sunulur.
Lakehouse, data lake’in esnek ve ölçeklenebilir depolama yapısını veri ambarının güvenilirlik, performans, yönetişim ve analitik özellikleriyle birleştirmeyi amaçlayan modern veri mimarisidir. Türkçeye “veri gölü evi” gibi çevrilebilse de teknik kullanımda çoğunlukla data lakehouse veya kısaca lakehouse ifadesi tercih edilir. En kısa tanımıyla lakehouse, ham ve çeşitli veriyi data lake gibi saklayabilen, fakat bu veriyi veri […]
dbt, açılımıyla data build tool, veri ekiplerinin veri ambarı, lakehouse veya bulut veri platformları içinde SQL tabanlı veri dönüşümlerini kod, test, dokümantasyon ve versiyon kontrolüyle yönetmesini sağlayan modern veri dönüşüm aracıdır. En kısa tanımıyla dbt, ham veriyi analiz edilebilir, güvenilir ve yeniden kullanılabilir veri modellerine dönüştürmek için kullanılan “analitik mühendisliği” platformudur. dbt, veriyi kaynak sistemlerden […]
Data lake, Türkçede “veri gölü” olarak karşılanabilecek, çok büyük hacimli verilerin ham, esnek ve ölçeklenebilir biçimde depolandığı merkezi veri mimarisidir. En kısa tanımıyla data lake, kurumun yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış verilerini henüz tam olarak modellenmeden veya işlenmeden sakladığı büyük veri havuzudur. Bu yapı; tablolar, log dosyaları, sensör verileri, JSON kayıtları, görseller, ses dosyaları, videolar, […]
Power BI, Microsoft tarafından geliştirilen iş zekası, veri görselleştirme, dashboard ve raporlama platformudur. En kısa tanımıyla Power BI, farklı veri kaynaklarından gelen bilgileri analiz edilebilir veri modellerine, etkileşimli raporlara ve karar destek panolarına dönüştüren bir analitik aracıdır. Kurumlar Power BI ile satış, finans, pazarlama, operasyon, insan kaynakları, müşteri deneyimi ve üretim gibi alanlardaki verilerini izleyebilir, […]
Tableau, verileri analiz etmek, görselleştirmek, dashboardlar oluşturmak ve kurumların veriye dayalı karar almasını sağlamak için kullanılan bir iş zekası ve veri görselleştirme platformudur. En kısa tanımıyla Tableau, farklı veri kaynaklarından gelen bilgileri grafiklere, haritalara, panolara ve etkileşimli analiz ekranlarına dönüştüren bir görsel analitik aracıdır. Tableau, özellikle teknik olmayan kullanıcıların da veriyle çalışabilmesini kolaylaştırmasıyla bilinir. Kullanıcılar […]
Veri ambarı, bir kurumun farklı kaynaklardan gelen verilerini analiz, raporlama ve karar destek amacıyla merkezi, tutarlı ve tarihsel bir yapıda topladığı sistemdir. İngilizcede data warehouse olarak bilinen bu yapı, günlük operasyonları yürütmek için değil, kurumun geçmişini, performansını ve eğilimlerini anlamak için kullanılır. En kısa tanımıyla veri ambarı, kurumsal kararların dayandığı düzenlenmiş veri hafızasıdır. Bir şirketin […]
İnternet çağında milyarlarca insan her gün sayısız web sayfası açıyor, haber okuyor, form dolduruyor, ürün inceliyor, video izliyor ve çevrim içi hizmetlerden yararlanıyor. Fakat bu devasa dijital yüzeyin altında, çoğu zaman görünmeden çalışan son derece temel bir yapı vardır: HTML. Web’in ilk yıllarından bugüne kadar varlığını sürdüren HTML, yalnızca bir teknik araç değil, internetin ortak […]
1959 yılında, yani bilgisayarların koca bir odayı kapladığı dönemde doğan COBOL (Common Business Oriented Language), yazılım tarihinin en dayanıklı ve ekonomik açıdan en kritik dillerinden biridir. “Yazılımın Büyükannesi” olarak bilinen Grace Hopper‘ın öncülüğünde geliştirilen bu dil, bilimsel hesaplamalar yapan Fortran’ın aksine, tamamen iş dünyası, veri yönetimi ve finans için tasarlanmıştır. Invictus Wiki olarak, bugün bile […]
Bilgisayar; veriyi alan, işleyen, saklayan ve gerektiğinde yeniden üreten programlanabilir bir makinedir. Ancak bu tanım tek başına yeterli değildir. Çünkü bilgisayar, yalnızca masa üstünde duran bir kutu, bir ekran ve bir klavyeden ibaret değildir. Bugün bir akıllı telefon, bir oyun konsolu, bir otomobilin kontrol ünitesi, bir banka sunucusu, bir endüstriyel robot, bir uydu ve bir […]
1980’lerin ev bilgisayarı savaşlarında Commodore 64 ve ZX Spectrum fırtınalar estirirken, İngiltere’den yükselen bir ses dengeleri değiştirdi: Amstrad. Sir Alan Sugar tarafından kurulan şirket, rakiplerinin aksine bilgisayarı “parça parça toplanan bir hobi aracı” değil, “kutudan çıktığı anda çalışan bir beyaz eşya” olarak pazarladı. Invictus Wiki olarak, “Cost-Effective” (Maliyet Odaklı) mühendisliğin zirvesi olan Amstrad dünyasını ve […]
1957 yılında IBM çatısı altında John Backus ve ekibi tarafından geliştirilen Fortran (ismini Formula Translation kelimelerinden alır), yüksek seviyeli programlama dilleri tarihindeki ilk gerçek devrimdir. Programcıların işlemciye doğrudan makine kodu veya “Assembly” yazmak yerine, matematiksel formüllere benzer bir dille talimat vermesini sağlayan bu dil, bilgisayar bilimlerinde “Modern Çağ”ı başlatan kıvılcımdır. “Efsaneye göre, Fortran’ın yaratıcısı John […]
Kısa Tanım Atari ST, 1985’te çıkan ve 16-bit ev bilgisayarları çağının iki büyük ekseninden birini temsil eden bir platformdur. Amiga daha çok grafik/ses özel yongaları ve oyun ekosistemiyle anılırken; ST, dahili MIDI portları ve GEM/TOS masaüstü ortamı sayesinde özellikle müzik prodüksiyonu ve masaüstü yayıncılık tarafında uzun ömürlü bir etki bırakmıştır. Tarihsel Bağlam: “Jackintosh” ve […]
Commodore 64, evlere “bilgisayar” fikrini sevdiren ekmek kutusuysa; Amiga 500 (A500) aynı evlere “multimedya”yı getiren makineydi. Commodore’un A500’ü 1987’de CES’te duyurup farklı pazarlarda 1987 boyunca satışa açmasıyla (Avrupa’da özellikle) 16-bit ev bilgisayarı kavramı bir anda “oyun konsolu + grafik stüdyosu + müzik istasyonu”na evrildi. Bu yazıda A500’ü salt ostaljiden çıkarıp donanım mimarisi, grafik / ses […]
Commodore 64’ü yalnızca “retro bir oyun makinesi” diye anlatmak eksik kalır. O, Jack Tramiel’in meşhur “kitleler için bilgisayar” iddiasının pratikte karşılık bulmuş hâliydi: pahalı ve erişilmez bir “ofis cihazı” değil; evin salonuna giren, çocukların elinde büyüyen, merakın üstünü açan bir teknoloji parçası. Bu yazıda C64’ü iki katmanda okuyacağız: donanımın mühendisliği (neden bu kadar yetenekliydi?) ve […]
Bir bilgisayarı “bilgisayar” yapan şeyin merkezinde CPU (Central Processing Unit), Türkçe adıyla merkezi işlem birimi vardır. CPU’yu en kısa hâliyle şöyle tanımlayabiliriz: CPU, bir programın talimatlarını (komutlarını) adım adım alıp çözen (decode) ve uygulayan (execute); sonuçları kayıtlayan (register), önbellek (cache) ve bellek üzerinden sistemin geri kalanına dağıtan temel hesaplama ve kontrol birimidir. Bu tanım basit […]
SQL, veri tabanıyla konuşmanın dilidir; ama asıl mesele “sorgu yazmak” değil, aynı kavramları aynı anlamda kullanmaktır. Çünkü veri tabanı dünyasında en pahalı hatalar; yanlış bir JOIN’den, yanlış bir izolasyon beklentisinden ya da “bu alan benzersizdir” varsayımından doğar. SQL ve Veri Tabanı Terimleri Sözlüğü (A–Z) bu yüzden bir ezber listesi değil: her terimi kısa tanımın ötesinde, […]
Dijitalleşen dünyada veri, artık sadece saklanan bir kayıt değil; analiz edilmesi gereken stratejik bir varlıktır. Ancak verinin boyutu “Zettabyte” seviyelerine ulaştığında, geleneksel veritabanı sistemleri bu yükün altında ezilmeye başlar. İşte tam bu noktada, veriyi parçalayarak yöneten ve devasa bir algoritma bütünlüğü sunan Hadoop Ekosistemi devreye girer. Bu yazıda, Hadoop’un anatomisini, onu oluşturan bileşenleri ve modern […]
Siber güvenlik; ağlar, uygulamalar, cihazlar, bulut servisleri ve veriler üzerinde gizlilik (confidentiality), bütünlük (integrity) ve erişilebilirliği (availability) korumayı hedefleyen geniş bir disiplindir. Bu alan, teknoloji kadar süreç, insan ve yönetişim (GRC) katmanlarını da içerdiği için literatüründe yoğun bir terminoloji kullanılır; aynı kavram farklı ekiplerde (SOC, yazılım, ağ, hukuk/uyumluluk) farklı isimlerle anılabilir. Bu Siber Güvenlik Terimleri […]
Yapay zeka tartışmalarının merkezinde, neredeyse bir asırdır varlığını koruyan tek bir soru bulunur: Bir makine düşünebilir mi? Bu soru, teknolojik olduğu kadar felsefi, hatta kültürel bir sorudur. Ve bu sorunun modern çağdaki en etkili çerçevesi, Turing Testi olarak bilinen düşünce deneyidir. Turing Testi çoğu zaman yanlış anlaşılır. Sıklıkla, “bir makinenin insan gibi davranıp davranamadığını ölçen […]
Kavramlar: No-code, Low-code ve “AI-native” Geliştirme No-code (kodsuz geliştirme), uygulama davranışlarının (akışlar, iş kuralları, veri formları, ekranlar) büyük ölçüde görsel araçlarla tanımlandığı; geleneksel programlama dilleriyle manuel kod yazma ihtiyacının en aza indirildiği yaklaşımdır. Low-code (düşük kod) ise görsel geliştirmeyi temel alır; ancak “kenar durumlar” (özel entegrasyon, ileri doğrulama, performans kritik işlemler) için sınırlı ölçüde kod […]
by