Bilgi Güçtür!
Amman’ı Amman Yapan Şey Nedir? Amman, Orta Doğu’nun en kolay yanlış anlaşılan başkentlerinden biridir. Çünkü şehir ilk bakışta ya fazla dağınık ya da fazla sade görünebilir. Oysa asıl karakteri, Downtown’ın yoğun ticari ve tarihî kalbiyle, tepelerde açılan daha sakin ve daha yaratıcı mahallelerin birbirine bağlanışında ortaya çıkar. Amman’ın ilk büyük farkı, anıtsal bir başkent gibi […]
Belgrad’ı Belgrad Yapan Şey Nedir? Belgrad, Avrupa’nın en kolay yanlış okunan başkentlerinden biridir. Çünkü şehir ilk bakışta çok net ama eksik bir imaj üretir: Kale, nehirler, kafeler, rakija, gece hayatı, biraz sert mimari, biraz da bohem sokaklar. Bunların hepsi doğrudur. Ama yine de Belgrad’ı tam anlatmaz. Çünkü Belgrad’ın asıl gücü, tek tek güzel ya da […]
Çatalhöyük’ten Uruk’a, Roma’dan Megakentlere ve Akıllı Şehirler Çağına Dünya şehirleri ve kent kültürü kronolojisi, insan topluluklarının yerleşik yaşama geçişinden ilk büyük kentsel aglomerasyonlara, Mezopotamya şehirlerinden antik polis ve Roma kentlerine, Orta Çağ şehirlerinden İslam şehirlerine, Rönesans ve sömürge kentlerinden sanayi metropollerine, modern planlama hareketlerinden otomobil odaklı banliyölere, megakentlerden sürdürülebilir şehir ve akıllı şehir yaklaşımlarına kadar […]
Giriş: Bir Şehir Neden Günlerce Dans Eder? Rio Karnavalı, yalnızca renkli kostümler, devasa geçit arabaları, samba ritimleri ve kalabalık sokak partilerinden oluşan büyük bir eğlence değildir. O, bir şehrin hafızasının, sınıfsal gerilimlerinin, Afrika kökenli kültürel mirasının, mahalle aidiyetlerinin, politik göndermelerinin, turizm ekonomisinin ve kolektif neşe arzusunun aynı anda sahneye çıktığı büyük bir toplumsal olaydır. Rio […]
Paris’i Paris Yapan Şey Nedir? Paris’i tek bir cümleyle açıklamak zordur; çünkü bu şehir, Avrupa’nın başka büyük başkentlerinden farklı olarak sadece anıtlarının toplamı değildir. Paris, aynı anda bir nehir şehri, bir müze şehri, bir yürüyüş şehri, bir kafe şehri ve bir semtler şehri olarak yaşar. Şehri anlamayı zorlaştıran da tam olarak budur: Paris’i yalnızca “ikonlar” […]
Georges-Eugène Haussmann, modern şehircilik tarihinin en tartışmalı ve en etkili figürlerinden biridir. Onun adı, neredeyse tek başına bir şehircilik modeline dönüşmüştür. “Haussmannlaştırma” denildiğinde akla yalnızca Paris’in fiziksel dönüşümü gelmez; aynı zamanda devlet gücüyle yürütülen büyük ölçekli kentsel müdahale, geniş bulvarlar, altyapı modernizasyonu, eski dokunun yıkımı, görkemli akslar ve modern yönetim mantığı gelir. Bu yüzden Haussmann, […]
Amsterdam’ı Amsterdam Yapan Şey Nedir? Amsterdam, Avrupa’nın en kolay romantize edilen ama en zor sadeleştirilen şehirlerinden biridir. Çünkü şehir ilk bakışta çok net bir imaj üretir: Kanallar, dar cepheli evler, bisikletler, köprüler, müzeler, tramvaylar ve suya açılan sakin bir kent ritmi. Bunların hepsi doğrudur. Ama yine de Amsterdam’ı tam anlatmaz. Çünkü Amsterdam’ın asıl gücü, bunların […]
Kevin Lynch, 20. yüzyıl şehir düşüncesinin en berrak zihinlerinden biridir. Onu önemli yapan şey, şehri sadece teknik bir planlama problemi olarak değil; algılanan, hatırlanan ve zihinde biçim kazanan bir çevre olarak düşünmesidir. Lynch’in adı özellikle The Image of the City ile özdeşleşir. Bu eser, şehir kuramında büyük dönüşüm yaratmış ve “iyi şehir” tartışmasını yalnızca altyapı, […]
Jane Jacobs, 20. yüzyıl şehir düşüncesini en derinden sarsan isimlerden biridir. O, mimarlık tarihinde doğrudan büyük yapılar inşa etmiş bir tasarımcı olarak değil; şehir denen karmaşık canlıyı alışılmış planlama dili dışında okumayı başarmış bir düşünür, yazar ve kamusal figür olarak öne çıkar. Jacobs’un önemi, şehir üzerine konuşmayı yalnızca uzmanların teknik alanı olmaktan çıkarıp gündelik hayat, […]
Meydan, bir şehrin yalnızca boşluğu değildir. Tam tersine, bir şehrin en yoğun anlam taşıyan yüzeylerinden biridir. Yolun açıldığı, kalabalığın toplandığı, iktidarın kendini gösterdiği, halkın sesini duyurduğu, anıtların yükseldiği, törenlerin yapıldığı, yasın tutulduğu, bayramın kutlandığı ve bazen tarihin yön değiştirdiği alan çoğu zaman meydandır. Bu yüzden dünyanın en güçlü meydanlarını konuşmak, sadece güzel kamusal alanlardan söz […]
Yürünebilir şehirler, yalnızca kaldırımı olan şehirler değildir. Yürünebilirlik; mesafelerin insan ölçeğinde kurulması, sokakların sadece araç akışına göre değil gündelik hayata göre tasarlanması, kamusal alanların gerçekten kullanılabilmesi, güven duygusunun desteklenmesi ve toplu taşımanın yürümeyi tamamlayan bir omurga sunması demektir. Bu yüzden bir şehrin yürünebilir olup olmadığını anlamak için yalnızca merkezindeki birkaç turistik sokağa bakmak yetmez. Asıl […]
Bir şehrin yaşanabilir olup olmadığına karar vermek, ilk bakışta kolaymış gibi görünür. Temiz sokaklar, düzenli ulaşım, yeşil alanlar, güvenli mahalleler, düşük suç oranı, güçlü altyapı, yüksek gelir, iyi hastaneler, iyi okullar… Bunların hepsi önemlidir. Ama yaşanabilirlik yalnızca bu maddelerin toplamı değildir. Çünkü bir şehir teknik olarak düzenli olabilir ve yine de insanı yoran, yalnızlaştıran, yabancılaştıran […]
Dünya şehirleri ve kent kültürü, insanlık tarihinin en büyük ortak hikâyelerinden biridir. Bir şehri yalnızca binalar, caddeler, meydanlar, köprüler, ulaşım ağları ve nüfus yoğunluğu üzerinden okumak eksik kalır. Çünkü şehir, taş ve beton kadar hafıza, ritim, kimlik, ekonomi, iktidar, sınıf, estetik, gündelik hayat, göç, alışkanlık ve birlikte yaşama biçimi demektir. Bu yüzden dünya şehirleri hakkında […]
Jan Gehl, çağdaş şehir düşüncesinde insan ölçeğini en etkili biçimde savunan isimlerden biridir. Onun adı, “şehirler insanlar içindir” cümlesiyle neredeyse özdeşleşmiştir. Bu ifade bir slogan gibi görünse de, Gehl’in bütün kariyerini taşıyan temel ilkedir. O, modern şehirlerin uzun süre otomobil, hız, büyük ölçek ve teknik verimlilik adına insan bedenini, gündelik karşılaşmayı ve kamusal hayatı geri […]
Bakü’yü Bakü Yapan Şey Nedir? Bakü, ilk bakışta iki ayrı şehir gibi görünür. Bir yanda dar sokakları, taş duvarları, surları, hanları, hamamları ve saray kompleksiyle tarihî İçerişehir vardır. Öte yanda ise kıvrımlı çağdaş mimari, geniş bulvarlar, parlak kuleler, deniz kıyısında uzayan promenade ve petrolden doğmuş bir modernlik hissi. Fakat Bakü’nün gerçek gücü, bu iki yüzün […]
Bükreş ilk bakışta biraz dağınık, biraz sert ve hatta zaman zaman çelişkili görünebilir. Ama biraz zaman geçirince şehrin asıl gücünün tam da bu katmanlı yapıda yattığını fark edersiniz. Çünkü Bükreş, tek yüzlü bir başkent değil; eski hanlar, aristokrat caddeler, ağır komünist akslar, yeşil parklar ve canlı gündelik hayatın aynı anda yaşadığı bir şehir gibi çalışır. […]
Kahire ilk bakışta fazla büyük, fazla gürültülü ve fazla yoğun gelebilir. Ama biraz zaman geçirdiğinizde, bu yoğunluğun rastgele değil; çok eski, çok katmanlı ve çok canlı bir şehir hafızasının sonucu olduğunu fark edersiniz. Çünkü Kahire yalnızca bir başkent değildir. Aynı zamanda Nil etrafında büyümüş, fatımi-memlük-Osmanlı-modern dönemleri üst üste taşıyan ve gündelik hayatı neredeyse hiç durmayan […]
Moskova’yı Moskova Yapan Şey Nedir? Moskova, ilk bakışta gücüyle etkileyen şehirlerden biridir. Bu güç bazen tarihi yapılardan, bazen geniş ölçekten, bazen de kentin merkezinde bile hissedilen siyasal ağırlıktan gelir. Fakat Moskova’yı gerçekten özel yapan şey yalnızca büyük olması değildir. Asıl mesele, şehrin aynı anda birkaç farklı rejimde yaşamasıdır. Bir yanda Kremlin ve Kızıl Meydan etrafında […]
Helsinki ilk bakışta fazla sakin görünebilir. Ama biraz zaman geçirdiğinizde bu sakinliğin yüzeysellikten değil, iyi kurulmuş bir şehir düzeninden geldiğini fark edersiniz. Çünkü Helsinki bağıran bir şehir değildir; suyla, ışıkla, kamusal alanla ve gündelik kaliteyle çalışan bir başkenttir. Helsinki’yi Helsinki Yapan Şey Nedir? Helsinki, Avrupa’nın en kolay küçümsenen ama en zor sadeleştirilen şehirlerinden biridir. […]
Katmandu ilk bakışta fazla dağınık, fazla kalabalık ve fazla yoğun gelebilir. Ama biraz zaman geçirdiğinizde, bu yoğunluğun rastgele değil; çok eski, çok katmanlı ve hala yaşayan bir şehir hafızasının sonucu olduğunu fark edersiniz. Çünkü Katmandu yalnızca Nepal’in başkenti değil; aynı zamanda Kathmandu Valley’in tarih, inanç ve gündelik yaşam damarlarının birbirine bağlandığı ana düğümdür. Katmandu’yu […]
by