Bilgi Güçtür!
ETL ve ELT, verinin farklı kaynaklardan alınarak analiz, raporlama, iş zekası, makine öğrenimi veya yapay zeka sistemlerinde kullanılabilir hâle getirilmesini sağlayan veri entegrasyonu yaklaşımlarıdır. ETL, Extract, Transform, Load yani “çıkar, dönüştür, yükle” anlamına gelir. ELT ise Extract, Load, Transform yani “çıkar, yükle, dönüştür” anlamına gelir. İki yaklaşım arasındaki temel fark, verinin ne zaman dönüştürüldüğüdür. ETL’de […]
NoSQL, ilişkisel veritabanlarının klasik satır-sütun ve tablo yapısı dışında çalışan, farklı veri modelleriyle yüksek ölçeklenebilirlik, esneklik ve performans sağlamayı hedefleyen veritabanı yaklaşımıdır. NoSQL ifadesi çoğu zaman “SQL yok” gibi anlaşılır; ancak daha doğru yorum “Not Only SQL”, yani “yalnızca SQL değil” şeklindedir. Bu yaklaşım, verinin her zaman ilişkisel tablolara sığmadığı, uygulamaların hızla değiştiği, kullanıcı sayılarının […]
CAP Teoremi, dağıtık sistemlerde tutarlılık, erişilebilirlik ve ağ bölünmesine dayanıklılık özelliklerinin aynı anda mutlak biçimde garanti edilemeyeceğini açıklayan temel bilgisayar bilimi ilkesidir. İngilizcede Consistency, Availability, Partition Tolerance kelimelerinin baş harflerinden oluşur. Türkçeye “Tutarlılık, Erişilebilirlik ve Bölünme Toleransı Teoremi” olarak çevrilebilir. CAP Teoremi özellikle dağıtık veritabanları, NoSQL sistemleri, mikroservis mimarileri, bulut altyapıları, data lake, lakehouse, büyük […]
Veri görselleştirme, verilerin grafikler, tablolar, haritalar, çizimler, dashboardlar ve etkileşimli görsel arayüzler aracılığıyla anlaşılır hâle getirilmesidir. En kısa tanımıyla veri görselleştirme, sayıların, kategorilerin, ilişkilerin ve değişimlerin görsel dile çevrilmesidir. Bu süreç yalnızca veriyi güzel göstermek için yapılmaz; verideki örüntüleri, eğilimleri, uç değerleri, ilişkileri, karşılaştırmaları ve belirsizlikleri daha hızlı ve doğru biçimde fark etmeyi sağlar. Modern […]
Trino, büyük veri kaynakları üzerinde hızlı, dağıtık ve etkileşimli SQL sorguları çalıştırmak için kullanılan açık kaynaklı bir sorgu motorudur. En kısa tanımıyla Trino, veriyi kendi içinde saklamadan; data lake, lakehouse, veri ambarı, ilişkisel veritabanı, NoSQL sistemleri ve farklı veri kaynakları üzerinde SQL ile analiz yapmayı sağlayan dağıtık analitik motorudur. Trino bir veritabanı değildir. Kendi başına […]
dbt, açılımıyla data build tool, veri ekiplerinin veri ambarı, lakehouse veya bulut veri platformları içinde SQL tabanlı veri dönüşümlerini kod, test, dokümantasyon ve versiyon kontrolüyle yönetmesini sağlayan modern veri dönüşüm aracıdır. En kısa tanımıyla dbt, ham veriyi analiz edilebilir, güvenilir ve yeniden kullanılabilir veri modellerine dönüştürmek için kullanılan “analitik mühendisliği” platformudur. dbt, veriyi kaynak sistemlerden […]
Data lake, Türkçede “veri gölü” olarak karşılanabilecek, çok büyük hacimli verilerin ham, esnek ve ölçeklenebilir biçimde depolandığı merkezi veri mimarisidir. En kısa tanımıyla data lake, kurumun yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış verilerini henüz tam olarak modellenmeden veya işlenmeden sakladığı büyük veri havuzudur. Bu yapı; tablolar, log dosyaları, sensör verileri, JSON kayıtları, görseller, ses dosyaları, videolar, […]
Veri ambarı, bir kurumun farklı kaynaklardan gelen verilerini analiz, raporlama ve karar destek amacıyla merkezi, tutarlı ve tarihsel bir yapıda topladığı sistemdir. İngilizcede data warehouse olarak bilinen bu yapı, günlük operasyonları yürütmek için değil, kurumun geçmişini, performansını ve eğilimlerini anlamak için kullanılır. En kısa tanımıyla veri ambarı, kurumsal kararların dayandığı düzenlenmiş veri hafızasıdır. Bir şirketin […]
Veri Nedir? En Net Tanım Gündelik dilde “veri”, genelde “elimizdeki sayılar” gibi düşünülür. Oysa veri; sayıdan çok daha geniş bir şeydir: ölçüm, gözlem, kayıt, işaret, metin, görüntü, konum, tıklama, sıcaklık, ses… Hepsi veri olabilir. Standartlara dayanan kısa bir tanım: Veri; iletişim, yorumlama veya işlemeye uygun biçimde, resmileştirilmiş (formalize) şekilde sunulan, yeniden yorumlanabilir bir bilgi temsilidir. […]
Veri bilimi, yalnızca algoritmaların değil kavramların da disiplinidir. Aynı veriye bakan iki kişinin bambaşka sonuçlara varmasının nedeni çoğu zaman “model seçimi” değil; terimleri aynı anlamda kullanmamak, metrikleri yanlış yorumlamak ya da süreç adımlarını birbirine karıştırmaktır. Veri Bilimi ve Veri Analitiği Terimleri Sözlüğü, veri bilimi ve veri analitiği pratiğinde en sık karşılaşılan kavramları kısa ama kavramsal […]
Bilimsel bilgiye erişim çoğu zaman “ne aradığını bilmek” kadar, nerede arayacağını bilmek meselesidir. Paywall’ların, dağınık kurumsal arşivlerin ve farklı sürümlerin (preprint / kabul edilmiş elyazması / yayımlanmış makale) arasında kaybolmadan; yasal, güvenilir ve sürdürülebilir biçimde tam metne ulaşmak mümkün. Bu kapsamlı rehberde, açık erişim (Open Access) odaklı en güçlü veri tabanlarını; hangi ihtiyaca hangisinin daha […]
by