Bilgi Güçtür!
Osmanlı’da çeşme kültürü, yalnızca su temin eden mimari yapıların tarihi değildir. Çeşme; hayır anlayışının, vakıf sisteminin, şehir estetiğinin, mahalle hayatının, gündelik karşılaşmaların, kitabe kültürünün ve kamusal hizmet fikrinin birleştiği bir şehir kurumudur. Osmanlı şehirlerinde çeşmeler, insanların içme ve kullanma suyuna ulaşmasını sağlarken aynı zamanda mahallelerin sosyal merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Bir çeşmenin başında su alınır, […]
Kanun-ı Esasi, Osmanlı Devleti’nin 23 Aralık 1876 tarihinde ilan edilen ilk anayasasıdır. Osmanlı Türkçesindeki adıyla Kânûn-ı Esâsî, “temel kanun” veya “anayasa” anlamına gelir. Bu belge, Osmanlı Devleti’nde mutlak monarşiden meşrutî monarşiye geçişin ilk büyük anayasal adımıdır. Kanun-ı Esasi ile padişahın yetkileri tamamen ortadan kaldırılmamış; ancak devletin kuruluşu, tebaa hakları, hükümet, memurlar, meclis, yargı, maliye ve […]
Islahat Fermanı, Osmanlı Devleti’nde 18 Şubat 1856 tarihinde ilan edilen ve özellikle gayrimüslim Osmanlı tebaasının haklarını genişletmeyi, müslim ve gayrimüslim tebaa arasında hukukî eşitlik ilkesini güçlendirmeyi ve Tanzimat reformlarını daha ileri bir aşamaya taşımayı amaçlayan tarihî reform belgesidir. Asıl adı Hatt-ı Hümâyun olan bu belge, Sultan Abdülmecid döneminde yayımlanmış ve Tanzimat Dönemi’nin ikinci büyük reform […]
Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devleti’nde 3 Kasım 1839 tarihinde ilan edilen ve devletin idari, hukuki, mali ve askerî yapısını yeniden düzenlemeyi amaçlayan tarihî reform belgesidir. Asıl adı Gülhane Hatt-ı Hümâyunu olan bu belge, Sultan Abdülmecid adına Hariciye Nazırı Mustafa Reşid Paşa tarafından İstanbul’da, Topkapı Sarayı’nın Gülhane bahçesinde okunmuştur. Daha sonra başlattığı reform döneminden dolayı “Tanzimat Fermanı” […]
Evliya Çelebi, Osmanlı İmparatorluğu denince yalnızca bir seyyah olarak değil, aynı zamanda imparatorluğun gündelik hayatını, şehirlerini, insanlarını, dillerini, alışkanlıklarını ve hayal gücünü kayda geçiren benzersiz bir anlatıcı olarak hatırlanır. Onu özel yapan şey, çok gezmiş olması kadar, gördüklerini yazıya dönüştürme biçimidir. Çünkü Evliya Çelebi yalnızca yol almaz; aynı zamanda bakar, dinler, karşılaştırır, anlatır, abartır, renklendirir […]
Yeniçeri Ocağı, Osmanlı İmparatorluğu’nun en meşhur, en etkili ve en tartışmalı askerî kurumlarından biridir. Osmanlı tarihini anlamak isteyen herkes bir noktada Yeniçeri Ocağı ile karşılaşır; çünkü yeniçeriler yalnızca savaş meydanındaki piyadeler değildi. Onlar padişahın kapıkulu askerleri, merkezî ordunun çekirdeği, İstanbul’un güvenlik unsuru, saray iktidarının baskı aracı, şehir ekonomisinin aktörü, esnaflaşan bir toplumsal grup, isyan siyasetinin […]
Osmanlı padişahları kronolojisi, yalnızca hükümdar adlarının sıralandığı bir liste değildir. Bu kronoloji, küçük bir uç beyliğinin altı yüzyılı aşan bir imparatorluk düzenine dönüşmesini, İstanbul’un fethiyle bir çağın kapanıp bir yenisinin açılmasını, dünya tarihinin yön değiştirmesini, klasik Osmanlı kurumlarının olgunlaşmasını, 17. yüzyıldaki kriz ve uyarlanma süreçlerini, 18. yüzyılın diplomasi ve reform arayışlarını, 19. yüzyılın modernleşme baskılarını […]
Harem, Osmanlı tarihiyle ilgili aramalarda en çok ilgi çeken ama en çok yanlış anlaşılan başlıklardan biridir. Bunun temel nedeni, harem kavramının uzun süre egzotik, erotik ve fanteziye açık bir imge olarak sunulmuş olmasıdır. Oysa tarihsel anlamda harem, yalnızca padişahın kadınlarından oluşan gizemli kapalı alan değildir. Daha geniş anlamıyla sarayın mahrem ve iç hayatını, hanedan kadınlarını, […]
Osmanlı İmparatorluğu, yalnızca uzun ömürlü bir hanedan devleti ya da ardı ardına savaşlar kazanmış bir askerî güç değildi. Yaklaşık altı yüzyıla yayılan varlığı boyunca Avrupa, Asya ve Afrika’nın kesişim alanında hüküm süren; şehirler, limanlar, ticaret yolları, hukuk düzenleri, vergi sistemleri, vakıf kurumları, saray bürokrasisi, dinî topluluklar, sanat üretimi ve gündelik yaşam pratikleri üzerinden çok katmanlı […]
Dolmabahçe Sarayı, İstanbul’daki tarihî ve turistik mekânlar arasında yalnızca görkemiyle öne çıkan bir saray değildir. O, Osmanlı İmparatorluğu’nun kendini yeniden tanımlama çabasının, Batı ile kurduğu karmaşık ilişkinin, değişen temsil anlayışının ve geç dönem devlet estetiğinin Boğaz kıyısında somutlaşmış hâlidir. Bu yüzden Dolmabahçe’yi yalnızca “güzel bir saray” olarak görmek, onun asıl anlamını daraltır. Çünkü burada yalnızca […]
Topkapı Sarayı, İstanbul’un tarihî yarımadasında yer alan sıradan bir saray değildir. O, yalnızca bir hanedan konutu, yalnızca bir hükümdarlık simgesi ya da yalnızca bir müze olarak açıklanamayacak kadar yoğun anlamlar taşıyan bir mekândır. Osmanlı İmparatorluğu’nun en güçlü çağlarında devlet aklının, saray terbiyesinin, tören dilinin, hanedan hayatının, kutsal emanet kültürünün ve imparatorluk hafızasının aynı yerde düğümlendiği […]
Tarih, sadece sakin nehirlerin aktığı barış dönemlerinden ibaret değildir; o nehirlerin yatağını değiştiren asıl güç, meydanlarda patlayan barut, çeliklerin birbirine çarparken çıkardığı ses ve bir komutanın dudaklarından dökülen tek bir emirdir. İnsanlık hafızası, kütüphanelerde tozlanan anlaşma metinlerinden ziyade, kaderin tayin edildiği o puslu sabahları hatırlar. Bazı sabahlar vardır ki, güneş doğarken dünya eski düzenin sancılarını […]
by