Nobel Barış Ödülü, 1901 yılından bu yana uluslararası barışın korunması, silahlı çatışmaların önlenmesi, insan haklarının savunulması ve halklar arasında iş birliğinin güçlendirilmesi yönünde kalıcı katkılar sunan kişi ve kurumları onurlandırmaktadır. Alfred Nobel’in vasiyetinde barış ödülü, “uluslar arasında kardeşliği geliştiren, silahlanmanın azaltılmasına katkıda bulunan ve barış kongrelerini teşvik eden” çalışmalara verilmek üzere tanımlanmıştır.
Diğer Nobel kategorilerinden farklı olarak Barış Ödülü, bilimsel veya sanatsal başarıdan ziyade etik sorumluluk, politik cesaret ve insani eylem temelli bir değerlendirme çerçevesine sahiptir. Bu yönüyle Nobel Barış Ödülü, yalnızca geçmiş başarıları değil, çoğu zaman devam eden mücadeleleri ve geleceğe dönük barış umutlarını da temsil eder.
Ödülün tarihsel dağılımı incelendiğinde; savaş sonrası uzlaşı süreçleri, sömürgecilik karşıtı hareketler, nükleer silahsızlanma girişimleri, sivil direniş, ifade özgürlüğü, kadın hakları ve insani yardım faaliyetlerinin belirleyici olduğu görülür. Nobel Barış Ödülü bu anlamda, modern dünyanın ahlaki ve politik kırılma noktalarının kronolojik bir kaydıdır.
Aşağıda, 1901–2024 yılları arasında Nobel Barış Ödülü’ne layık görülen tüm kişi ve kurumlar, her biri için kısa açıklamalarla birlikte sunulmaktadır.
Nobel Barış Ödülü – Kronolojik Liste (1901–2024)
1901 – Henry Dunant, Frédéric Passy
Kızılhaç hareketinin kurucusu olan Dunant, savaş mağdurlarının korunması için uluslararası insani hukukun temelini atmıştır. Passy ise barışçıl diplomasi ve silahsızlanma düşüncesinin erken savunucularındandır.
1902 – Élie Ducommun, Charles Albert Gobat
Uluslararası Barış Bürosu aracılığıyla devletler arası barışçıl çözüm mekanizmalarının kurumsallaşmasına katkı sunmuşlardır.
1903 – William Randal Cremer
Tahkim yoluyla uluslararası anlaşmazlıkların çözümünü savunmuş ve parlamenter diplomasiye öncülük etmiştir.
1904 – Institut de Droit International
Uluslararası hukukun barışın korunmasındaki rolünü sistematik hale getiren çalışmalarıyla ödüllendirilmiştir.
1905 – Bertha von Suttner
Savaş karşıtı düşüncenin Avrupa’daki en etkili entelektüel figürlerinden biri olmuş, pasifizmi kamusal alana taşımıştır.
1906 – Theodore Roosevelt
Rusya–Japonya Savaşı’nın sona erdirilmesindeki arabuluculuk rolü nedeniyle ödüllendirilmiştir.
1907 – Ernesto Teodoro Moneta, Louis Renault
Barış gazeteciliği ve uluslararası hukuk alanındaki çalışmalarıyla öne çıkmışlardır.
1908 – Klas Pontus Arnoldson, Fredrik Bajer
İskandinav ülkelerinde barış hareketlerinin kurumsallaşmasına katkı sağlamışlardır.
1909 – Auguste Beernaert, Paul Henri d’Estournelles de Constant
Uluslararası tahkim ve barış konferanslarının yaygınlaşmasında etkili olmuşlardır.
1910 – Permanent International Peace Bureau
Barış fikrinin sürekliliğini sağlayan en önemli uluslararası sivil yapılardan biri olarak ödüllendirilmiştir.
1911 – Tobias Asser
Uluslararası hukuk ve Lahey Barış Konferansları’ndaki rolü nedeniyle ödüle layık görülmüştür.
1912 – Elihu Root
Uluslararası ilişkilerde hukukun üstünlüğünü savunan diplomatik girişimleriyle tanınmıştır.
1913 – Henri La Fontaine
Uluslararası barış örgütlerinin koordinasyonunu güçlendirmiştir.
1914 – (Ödül verilmedi)
1915 – (Ödül verilmedi)
1916 – (Ödül verilmedi)
1917 – Uluslararası Kızılhaç Komitesi
I. Dünya Savaşı sırasında savaş esirlerinin ve sivillerin korunmasına yönelik faaliyetleriyle öne çıkmıştır.
1918 – (Ödül verilmedi)
1919 – Woodrow Wilson
Milletler Cemiyeti’nin kurulmasına öncülük ederek kolektif güvenlik fikrini uluslararası düzeye taşımıştır.
1920 – Léon Bourgeois
Milletler Cemiyeti’nin fikirsel mimarlarından biri olarak ödüllendirilmiştir.
1921 – Hjalmar Branting, Christian Lous Lange
Milletler Cemiyeti içinde barışçıl iş birliğini güçlendiren çalışmalarıyla tanınmışlardır.
1922 – Fridtjof Nansen
Mülteci sorunlarına yönelik insani çözümler geliştirmiştir (Nansen Pasaportu).
1923 – (Ödül verilmedi)
1924 – (Ödül verilmedi)
1925 – Austen Chamberlain, Charles Dawes
Locarno Antlaşmaları aracılığıyla Avrupa’da istikrarın tesisine katkı sunmuşlardır.
1926 – Aristide Briand, Gustav Stresemann
Fransa-Almanya uzlaşı sürecinin mimarları olarak ödüllendirilmişlerdir.
1927 – Ferdinand Buisson, Ludwig Quidde
Demokratik barış anlayışını güçlendiren entelektüel çalışmalarıyla tanınmışlardır.
1928 – (Ödül verilmedi)
1929 – Frank B. Kellogg
Savaşı uluslararası politika aracı olmaktan çıkaran Kellogg–Briand Paktı nedeniyle ödüllendirilmiştir.
1930 – Nathan Söderblom
Dinler arası barış ve diyalog çalışmalarına öncülük etmiştir.
1931 – Jane Addams, Nicholas Murray Butler
Sivil barış hareketleri ve uluslararası iş birliği konusundaki çalışmalarıyla öne çıkmışlardır.
1932 – (Ödül verilmedi)
1933 – Sir Norman Angell
Savaşın ekonomik açıdan irrasyonel olduğunu savunan çalışmalarıyla tanınmıştır.
1934 – Arthur Henderson
Silahsızlanma girişimleri ve uluslararası diplomasi çalışmaları nedeniyle ödüllendirilmiştir.
1935 – Carl von Ossietzky
Nazi Almanyası’nda militarizmi eleştiren cesur gazeteciliğiyle öne çıkmıştır.
1936 – (Ödül verilmedi)
1937 – Viscount Cecil of Chelwood
Milletler Cemiyeti’nin güçlendirilmesi yönündeki çabalarıyla tanınmıştır.
1938 – Nansen International Office for Refugees
Mülteci krizlerine yönelik kurumsal çözümler üretmiştir.
1939 – (Ödül verilmedi)
1940 – (Ödül verilmedi)
1941 – (Ödül verilmedi)
1942 – (Ödül verilmedi)
1943 – (Ödül verilmedi)
1944 – Uluslararası Kızılhaç Komitesi
II. Dünya Savaşı sırasındaki insani faaliyetleri nedeniyle yeniden ödüllendirilmiştir.
1945 – Cordell Hull
Birleşmiş Milletler’in kuruluş sürecindeki rolü nedeniyle ödüle layık görülmüştür.
1946 – Emily Greene Balch, John Mott
Uluslararası barış hareketlerinin sivil boyutunu güçlendirmişlerdir.
1947 – Friends Service Council, American Friends Service Committee
Pasifist ve insani yardım faaliyetleriyle tanınmışlardır.
1948 – (Ödül verilmedi)
1949 – Lord Boyd Orr
Açlıkla mücadele ve küresel gıda güvenliği konusundaki çalışmalarıyla ödüllendirilmiştir.
1950 – Ralph Bunche
Orta Doğu’da Birleşmiş Milletler arabuluculuğu yürütmüştür.
1951 – Léon Jouhaux
Sendikal hareket ve sosyal barış alanındaki katkılarıyla tanınmıştır.
1952 – Albert Schweitzer
İnsani tıp ve etik sorumluluk anlayışıyla öne çıkmıştır.
1953 – George C. Marshall
Marshall Planı aracılığıyla Avrupa’nın yeniden inşasına katkı sunmuştur.
1954 – Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR)
Mültecilerin korunması ve yeniden yerleştirilmesi çalışmalarından dolayı ödüllendirilmiştir.
1955 – (Ödül verilmedi)
1956 – (Ödül verilmedi)
1957 – Lester B. Pearson
BM barış gücü kavramının geliştirilmesine öncülük etmiştir.
1958 – Georges Pire
Mültecilere yönelik insani yardım faaliyetleriyle tanınmıştır.
1959 – Philip Noel-Baker
Silahsızlanma ve barış savunuculuğu çalışmalarıyla öne çıkmıştır.
1960 – Albert Luthuli
Apartheid karşıtı barışçıl direnişi temsil etmiştir.
1961 – Dag Hammarskjöld (ölümünden sonra)
Birleşmiş Milletler’in barış misyonlarını güçlendirmiştir.
1962 – Linus Pauling
Nükleer silahlanmaya karşı bilim temelli barış savunusu yapmıştır.
1963 – Uluslararası Kızılhaç Komitesi, Kızılhaç ve Kızılay Hareketi
İnsani yardımın evrensel ilkelerini temsil etmişlerdir.
1964 – Martin Luther King Jr.
Şiddet içermeyen sivil haklar mücadelesinin simgesi olmuştur.
1965 – UNICEF
Çocuk hakları ve insani yardım faaliyetleriyle ödüllendirilmiştir.
1966 – (Ödül verilmedi)
1967 – (Ödül verilmedi)
1968 – René Cassin
İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin hazırlanmasına katkı sunmuştur.
1969 – Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)
Sosyal adalet ve çalışma haklarının korunması nedeniyle ödüllendirilmiştir.
1970 – Norman Borlaug
Yeşil Devrim ile küresel açlıkla mücadeleye katkı sağlamıştır.
1971 – Willy Brandt
Doğu-Batı ilişkilerinde yumuşama politikası yürütmüştür.
1972 – (Ödül verilmedi)
1973 – Henry Kissinger, Lê Đức Thọ
Vietnam Savaşı’nın sona erdirilmesine yönelik müzakereler nedeniyle verilmiştir (Lê Đức Thọ ödülü reddetmiştir).
1974 – Seán MacBride, Eisaku Satō
İnsan hakları ve nükleer silahsızlanma çalışmalarıyla tanınmışlardır.
1975 – Andrei Sakharov
Sovyetler Birliği’nde insan haklarını savunmuştur.
1976 – Betty Williams, Mairead Corrigan
Kuzey İrlanda barış sürecine sivil katkı sunmuşlardır.
1977 – Amnesty International
Küresel insan hakları savunuculuğu nedeniyle ödüllendirilmiştir.
1978 – Anwar Sadat, Menachem Begin
Camp David Anlaşmaları’nın mimarlarıdır.
1979 – Mother Teresa
Yoksullara yönelik insani çalışmalarıyla tanınmıştır.
1980 – Adolfo Pérez Esquivel
Latin Amerika’da insan hakları mücadelesi yürütmüştür.
1981 – Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği
Mülteci krizlerine yönelik sürdürülebilir çözümler üretmiştir.
1982 – Alva Myrdal, Alfonso García Robles
Nükleer silahsızlanma müzakerelerinde etkili olmuşlardır.
1983 – Lech Wałęsa
Polonya’daki demokratik direnişi temsil etmiştir.
1984 – Desmond Tutu
Apartheid karşıtı barışçıl mücadelede öne çıkmıştır.
1985 – International Physicians for the Prevention of Nuclear War
Nükleer savaşın tıbbi sonuçlarını kamuoyuna taşımıştır.
1986 – Elie Wiesel
Holokost hafızasını insanlık vicdanına taşımıştır.
1987 – Oscar Arias
Orta Amerika barış sürecine katkı sunmuştur.
1988 – Birleşmiş Milletler Barış Gücü
Küresel çatışmalarda barışı koruma görevleri nedeniyle ödüllendirilmiştir.
1989 – Dalai Lama
Şiddet içermeyen direniş ve evrensel etik anlayışıyla tanınmıştır.
1990 – Mikhail Gorbachev
Soğuk Savaş’ın sona ermesindeki rolüyle ödüllendirilmiştir.
1991 – Aung San Suu Kyi
Myanmar’da demokratik direnişi temsil etmiştir.
1992 – Rigoberta Menchú
Yerel halkların haklarını savunmuştur.
1993 – Nelson Mandela, F. W. de Klerk
Güney Afrika’da barışçıl geçiş sürecini yönetmişlerdir.
1994 – Yasser Arafat, Shimon Peres, Yitzhak Rabin
Orta Doğu barış sürecine katkıları nedeniyle ödüllendirilmişlerdir.
1995 – Joseph Rotblat, Pugwash Conferences
Bilim ve barış ilişkisini güçlendirmişlerdir.
1996 – Carlos Belo, José Ramos-Horta
Doğu Timor’un bağımsızlık sürecinde barışçıl mücadele yürütmüşlerdir.
1997 – International Campaign to Ban Landmines, Jody Williams
Kara mayınlarının yasaklanması için küresel farkındalık yaratmıştır.
1998 – John Hume, David Trimble
Kuzey İrlanda barış anlaşmasına katkı sunmuşlardır.
1999 – Médecins Sans Frontières
Savaş bölgelerinde tarafsız tıbbi yardım sağlamıştır.
2000 – Kim Dae-jung
Koreler arası diyalog sürecini başlatmıştır.
2001 – Birleşmiş Milletler, Kofi Annan
Küresel barış ve insan hakları misyonları nedeniyle ödüllendirilmiştir.
2002 – Jimmy Carter
Uluslararası arabuluculuk ve insan hakları çalışmalarıyla tanınmıştır.
2003 – Shirin Ebadi
İran’da kadın ve çocuk haklarını savunmuştur.
2004 – Wangari Maathai
Çevre koruma ile barışı ilişkilendirmiştir.
2005 – IAEA, Mohamed ElBaradei
Nükleer silahların yayılmasını önleme çalışmaları yürütmüştür.
2006 – Muhammad Yunus, Grameen Bank
Mikro kredi modeliyle yoksullukla mücadele etmiştir.
2007 – IPCC, Al Gore
İklim değişikliği ile barış arasındaki ilişkiye dikkat çekmiştir.
2008 – Martti Ahtisaari
Uluslararası arabuluculuk faaliyetleri yürütmüştür.
2009 – Barack Obama
Çok taraflı diplomasi ve nükleer silahsızlanma vizyonu nedeniyle ödüllendirilmiştir.
2010 – Liu Xiaobo
Çin’de ifade özgürlüğünü savunmuştur.
2011 – Ellen Johnson Sirleaf, Leymah Gbowee, Tawakkol Karman
Kadınların barış süreçlerindeki rolünü güçlendirmişlerdir.
2012 – Avrupa Birliği
Kıtada uzun süreli barışın sağlanmasına katkı sunmuştur.
2013 – Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü (OPCW)
Kimyasal silahların imhasına yönelik çalışmalarıyla ödüllendirilmiştir.
2014 – Kailash Satyarthi, Malala Yousafzai
Çocuk hakları ve eğitim mücadelesi yürütmüşlerdir.
2015 – Tunus Ulusal Diyalog Dörtlüsü
Demokratik geçiş sürecini barışçıl biçimde yönetmiştir.
2016 – Juan Manuel Santos
Kolombiya barış anlaşmasını yürütmüştür.
2017 – ICAN
Nükleer silahların yasaklanmasına yönelik küresel kampanya yürütmüştür.
2018 – Denis Mukwege, Nadia Murad
Savaşlarda cinsel şiddete karşı mücadele etmişlerdir.
2019 – Abiy Ahmed Ali
Etiyopya–Eritre barış sürecini başlatmıştır.
2020 – Dünya Gıda Programı (WFP)
Açlıkla mücadeleyi barışın temeli olarak ele almıştır.
2021 – Maria Ressa, Dmitry Muratov
Basın özgürlüğünü savunmuşlardır.
2022 – Ales Bialiatski, Memorial, Center for Civil Liberties
Otoriter rejimlere karşı sivil toplum mücadelesini temsil etmişlerdir.
2023 – Narges Mohammadi
İran’da kadın hakları ve özgürlük mücadelesi yürütmüştür.
2024 – Nihon Hidankyo
Nükleer silahlara karşı çalışmalar ve dünya barışı için sürdürdüğü insan hakları savunuculuğu için verilmiştir.
2025 – María Corina Machado
Venezuela’da demokrasi haklarını savunması ve diktatörlükten barışçı geçiş için süren mücadelesi nedeniyle verilmiştir.
🔄 Son Güncelleme Tarihi: 27 Aralık 2025
🎯 Kimler için: Savaş, sömürgecilik, insan hakları, nükleer silahsızlanma, sivil direniş, kadın hakları, ifade özgürlüğü ve insani yardım gibi temaların tarihsel seyrini, somut kişi ve kurum örnekleri üzerinden anlamak isteyen öğrenciler, araştırmacılar, aktivistler ve meraklı okurlar için olduğu kadar; barışın, diplomasi kadar sivil toplum, etik sorumluluk ve bireysel cesaretle de şekillendiğini görmek isteyen herkes içindir.
Bu içerik, Invictus Wiki editoryal ilkelerine uygun olarak hazırlanmış; güvenilir ve doğrulanabilir kaynaklar temel alınarak yayımlanmıştır. Bilgi güncelliği düzenli olarak gözden geçirilir.
İçerik Bilgisi
Invictus Wiki editoryal ekibini temsil eden kolektif bir yazarlık imzasıdır. IW imzasıyla yayımlanan içerikler; çok kaynaklı araştırma, editoryal inceleme ve tarafsızlık ilkeleri doğrultusunda hazırlanır.
