Bilgi Güçtür!
Jan Gehl, çağdaş şehir düşüncesinde insan ölçeğini en etkili biçimde savunan isimlerden biridir. Onun adı, “şehirler insanlar içindir” cümlesiyle neredeyse özdeşleşmiştir. Bu ifade bir slogan gibi görünse de, Gehl’in bütün kariyerini taşıyan temel ilkedir. O, modern şehirlerin uzun süre otomobil, hız, büyük ölçek ve teknik verimlilik adına insan bedenini, gündelik karşılaşmayı ve kamusal hayatı geri […]
Türk hamamı, yalnızca yıkanma mekânı değildir. O, beden temizliği kadar sosyal hayat, şehir kültürü, mimari, ritüel ve kamusal yaşamla da ilgili büyük bir kurumdur. Bugün dünyada “Turkish bath” ya da “hammam” denildiğinde çoğu insanın aklına sıcak mermerler, buhar, kese ve rahatlama gelir. Ancak Türk hamamı bundan çok daha fazlasıdır. O, Osmanlı şehir hayatının en önemli […]
Türk çayı, Türkiye’de gündelik hayatın en görünür ama bazen en az açıklanan kültürel unsurlarından biridir. Çünkü çay o kadar gündeliktir ki, çoğu zaman ne kadar büyük bir kültürel alan kurduğu fark edilmez. Oysa Türkiye’de çay yalnızca bir içecek değildir. Sohbetin eşlikçisi, misafirliğin ilk adımı, iş yerinin molası, kahvaltının tamamlayıcısı, yolculuğun dostu ve gündelik ritmin sessiz […]
Türk dizileri, son yirmi yılda yalnızca Türkiye’nin en güçlü popüler kültür alanlarından biri hâline gelmedi; aynı zamanda dünyanın çok farklı bölgelerinde izlenen, tartışılan, taklit edilen ve duygusal bağ kurulan büyük bir ekran kültürüne dönüştü. Bugün “Türk dizisi” dendiğinde akla sadece televizyon dizileri değil; melodram, aile anlatısı, aşk hikâyesi, tarihsel temsil, yıldız oyunculuk, uzun bölüm yapısı, […]
Türk kahvesi, yalnızca bir içecek değildir. O, hazırlama biçimi, sunum ritüeli, sohbet kültürü, misafir ağırlama geleneği, gündelik hayat içindeki yeri ve hafızaya yerleşmiş tadıyla birlikte düşünülmesi gereken büyük bir kültürel alandır. Bugün dünyada “Turkish coffee” denildiğinde akla sadece küçük fincanda, telvesiyle servis edilen yoğun kahve gelmez; aynı zamanda bir yavaşlık, bir ağırlama biçimi ve bir […]
Türk lokumu, dünya çapında “Turkish delight” adıyla bilinen en tanınmış Türk tatlılarından biridir. Ancak onu yalnızca şekerli küçük küpler olarak görmek eksik olur. Türk lokumu, Osmanlı tatlı kültürünün zarif uzantılarından biri, ikram geleneğinin önemli parçası ve Türkiye’nin gastronomi hafızasında özel yere sahip üründür. Küçük görünür ama büyük bir kültürel alan taşır. Lokumu önemli yapan şey […]
Türk kahvaltısı, yalnızca günün ilk öğünü değildir. O, Türkiye’de sofra kültürünün en görünür, en paylaşımcı ve en çok temsil gücü taşıyan alanlarından biridir. Dünyada “Turkish breakfast” denildiğinde akla genellikle peynir, zeytin, domates, salatalık, yumurta, bal, kaymak, reçel, simit ve çay gelir. Ancak Türk kahvaltısını özel yapan şey, tek tek ürünlerden çok bu ürünlerin bir masa […]
Yann LeCun, modern yapay zekâ tarihinin kurucu figürlerinden biridir. Özellikle bilgisayarlı görü, derin öğrenme ve konvolüsyonel sinir ağları denince akla gelen ilk isimlerden biri olması tesadüf değildir. Onu büyük yapan şey, yalnızca belirli teknik yeniliklerin mucidi olması değil; öğrenen sistemlerin gerçek dünyadaki algısal problemlerle nasıl buluşabileceğini çok erken fark etmiş olmasıdır. Eğer Geoffrey Hinton derin […]
Sergey Brin, modern arama motoru tarihinin kurucu figürlerinden biridir. Onu önemli yapan şey sadece Google’ı Larry Page ile birlikte kurmuş olması değildir. Asıl önemi, web’in devasa bilgi yığını içinden anlam ve sıralama çıkarma problemini çözmeye çalışan erken kuşağın merkezinde bulunmasıdır. Bugün SEO, organik görünürlük, alaka, otorite ve arama kalitesi gibi kavramların konuşulduğu bütün zeminin arkasında […]
Danny Sullivan, SEO tarihinin en önemli figürlerinden biridir; ama onu önemli yapan şey bir arama motoru kurmuş olması değil, arama dünyasını anlamlandıran dili kurmuş olmasıdır. O, SEO’nun ve arama motoru endüstrisinin ilk büyük gazetecilerinden, yorumcularından ve kamusal anlatıcılarından biridir. Bugün SEO sektörü, Google güncellemeleri, arama kalitesi, algoritma etkileri ve sektör içi tartışmalar düzenli biçimde konuşulabiliyorsa, […]
Türk sinemasının “en etkili 100 filmi” gibi bir liste hazırlamak, sadece en sevilen ya da en iyi filmleri yan yana dizmek değildir. Asıl mesele, bir sinema tarihini hangi filmlerin kurduğunu, hangi filmlerin yön değiştirdiğini, hangi filmlerin ortak hafızayı belirlediğini ve hangi filmlerin bugün hâlâ tartışılmadan geçilemediğini göstermektir. Bu nedenle “etki” kelimesi burada özellikle önemlidir. Bazı […]
Doğal taşlar ve mücevherler, insanlığın en eski hayranlık alanlarından biridir. Bir taşın değeri yalnızca göz alıcı rengine, parlaklığına ya da nadir bulunmasına dayanmaz. Jeolojik oluşum süreci, kimyasal yapısı, kristal sistemi, işlenme biçimi, tarih boyunca yüklenen anlamlar, ticaret ağları, sertifikasyon düzeni ve kültürel hafızadaki yeri de onun değerini belirler. Bu yüzden doğal taşlar ve mücevher dünyası, […]
Bakü’yü Bakü Yapan Şey Nedir? Bakü, ilk bakışta iki ayrı şehir gibi görünür. Bir yanda dar sokakları, taş duvarları, surları, hanları, hamamları ve saray kompleksiyle tarihî İçerişehir vardır. Öte yanda ise kıvrımlı çağdaş mimari, geniş bulvarlar, parlak kuleler, deniz kıyısında uzayan promenade ve petrolden doğmuş bir modernlik hissi. Fakat Bakü’nün gerçek gücü, bu iki yüzün […]
Osmanlı İmparatorluğu, yalnızca uzun ömürlü bir hanedan devleti ya da ardı ardına savaşlar kazanmış bir askerî güç değildi. Yaklaşık altı yüzyıla yayılan varlığı boyunca Avrupa, Asya ve Afrika’nın kesişim alanında hüküm süren; şehirler, limanlar, ticaret yolları, hukuk düzenleri, vergi sistemleri, vakıf kurumları, saray bürokrasisi, dinî topluluklar, sanat üretimi ve gündelik yaşam pratikleri üzerinden çok katmanlı […]
Ay tutulması, gökyüzünde sessizce başlayan ama etkisi derin olan astronomik olaylardan biridir. Güneş tutulması kadar ani ve dramatik görünmeyebilir; gündüzü geceye çevirmeyebilir; insan kalabalıklarını aynı türden şaşkınlıkla susturmayabilir. Ama ay tutulmasının büyüsü başka yerdedir. O, karanlık bir gökyüzünde zaten alışık olduğumuz Ay’ı yavaş yavaş dönüştürür. Önce hafif bir solgunluk başlar, sonra Ay’ın kenarında belirgin bir […]
Güneş tutulması, insanlığın en eski çağlardan beri hem hayranlıkla hem de tedirginlikle izlediği gök olaylarından biridir. Çünkü sıradan bir günde, gökyüzünün en parlak ve en belirleyici cismi olan Güneş’in aniden kararmaya başlaması, yalnızca görsel bir değişim değildir; insanın doğa karşısındaki algısını sarsan güçlü bir deneyimdir. Binlerce yıl boyunca güneş tutulmaları kehanetlerle, korkularla, mitlerle ve kutsal […]
Dolmabahçe Sarayı, İstanbul’daki tarihî ve turistik mekânlar arasında yalnızca görkemiyle öne çıkan bir saray değildir. O, Osmanlı İmparatorluğu’nun kendini yeniden tanımlama çabasının, Batı ile kurduğu karmaşık ilişkinin, değişen temsil anlayışının ve geç dönem devlet estetiğinin Boğaz kıyısında somutlaşmış hâlidir. Bu yüzden Dolmabahçe’yi yalnızca “güzel bir saray” olarak görmek, onun asıl anlamını daraltır. Çünkü burada yalnızca […]
Topkapı Sarayı, İstanbul’un tarihî yarımadasında yer alan sıradan bir saray değildir. O, yalnızca bir hanedan konutu, yalnızca bir hükümdarlık simgesi ya da yalnızca bir müze olarak açıklanamayacak kadar yoğun anlamlar taşıyan bir mekândır. Osmanlı İmparatorluğu’nun en güçlü çağlarında devlet aklının, saray terbiyesinin, tören dilinin, hanedan hayatının, kutsal emanet kültürünün ve imparatorluk hafızasının aynı yerde düğümlendiği […]
Ekonomi konuşulurken bazı kavramlar diğerlerinin önüne geçer. Enflasyon, faiz, işsizlik, bütçe açığı, dış ticaret, kur, verimlilik gibi başlıklar her zaman önemlidir; ancak bunların üzerinde, neredeyse bütün makroekonomik tartışmaların merkezine yerleşmiş tek bir gösterge vardır: Gayri Safi Yurt İçi Hasıla, yani kısaca GSYH. Bir ülkenin büyüyüp büyümediği, ekonomisinin daralmaya mı yoksa genişlemeye mi gittiği, üretim kapasitesinin […]
Ekonomi dilinde bazı kavramlar yalnızca teknik terimler değildir; aynı zamanda bir dönemin dünyayı nasıl anladığını da gösterir. “Gayri Safi Milli Hasıla”, yani kısaca GSMH, tam da böyle bir kavramdır. Uzun yıllar boyunca ülkelerin ekonomik büyüklüğünü, milli gelir kapasitesini ve uluslararası gelişmişlik düzeyini anlatırken en sık başvurulan göstergelerden biri olmuştur. Bugün kamuoyunda GSYH kadar sık duyulmasa […]
by